Nowe podejścia w psychologii feministycznej
Blog

Nowe podejścia w psychologii feministycznej

Jak już wspominaliśmy, psycholodzy feministyczni krytycznie odnoszą się do niektórych kwestii psychologicznych, a ich zastrzeżenia dotyczą szerszego aspektu problemów. Pojawiły się także zaniepokojone głosy dotyczące metod stosowanych przez psychologów, zwłaszcza nacisku kładzionego na ?metody na­ukowe”, i stosunkowo małego zainteresowania zbieraniem danych jakościo­wych, o czym mogliśmy się przekonać wcześniej. Problem ten jest widoczny w podejściu do zagadnień dotyczących jedynie dziewcząt lub kobiet. Zobrazuje to przedstawiony poniżej przykład.

Jane Ussher, młoda doktorantka, była zainteresowana przeprowadzeniem badań na temat cyklu menstruacyjnego i jego wpływu na kobiety. Była zasko­czona, gdy odkryła, że jako temat badań zagadnienie to nie jest traktowane poważnie, a dla niektórych jest niemal przejawem dewiacji. Ponieważ na uczelni panowało przekonanie, że jedynie empiryczne, pozytywistyczne podej­ście (z zastosowaniem metody naukowej) jest odpowiednią metodą prowadze­nia prawdziwych badań psychologicznych, Jane Ussher poprzestała na bada­niu ?Zmian psychologicznych, wyników testów komputerowych i nastrojów podczas cyklu menstruacyjnego”. Przetestowała ?obiekty badań” i wykonała wiele długich i skomplikowanych analiz statystycznych.

?No i co w tym złego?”, możecie zapytać. Dla Jane Ussher to tylko frag­ment całej historii. Zebrane przez nią dane z wywiadów przeprowadzanych w pilotażowej fazie badań uznano za nieistotne. Te ?subiektywne” dane były postrzegane jako drugorzędne w porównaniu z ?obiektywnymi” informacjami zebranymi dzięki testom i ocenom psychologicznym, które tradycyjnie stoso­wano w badaniach ilościowych. Informacje pochodzące z wywiadów oceniono jako nieważne i niemające związku z tematem jej pracy. Wielu psychologów o orientacji feministycznej odnosi wrażenie, że psychologia na wszystkich po­ziomach (poza etapem studenckim) jest zdominowana przez mężczyzn. Spo­strzeganie, uczenie się, pamięć, fizjologia są dziedzinami, które odgrywały do­minującą rolę w psychologii. To, co rzeczywiście obchodzi ludzi – miłość, związki między ludźmi, macierzyństwo, ojcostwo lub przyjaźń – nadal jest nie­dostatecznie zbadane. Obiektywizm, którego wymagają ?metody naukowe” oznacza, iż techniki stosowane w psychologii nie są przydatne do badań od­czuć kobiet i mężczyzn. Wracając do dylematu Jane Ussher: gdy rozpoczynała swoje badania, chciała się dowiedzieć, co czują kobiety podczas cyklu menstru­acyjnego i miesiączki, jakie są ich wrażenia i odczucia. Metody badań, które zmuszona była zastosować, spowodowały jednak, że zboczyła ze swej drogi. Ussher odczuwała złość, bo chociaż napisała pracę doktorską, to utraciła ona dla niej swoje prawdziwe znaczenie. Oto co napisała do oceniających: ?Zawar­tość tej pracy być może nie ma większego znaczenia – w rzeczywistości wyda­je mi się, że im dalsza jest ona od ludzkich uczuć (a szczególnie kobiecych do­świadczeń), tym łatwiej zostanie ona zaakceptowana”. To rzeczywiście słowa pełne gniewu. Ussher czuła, że psychologia zawiodła ją i że sama nie spełniła swych zadań z powodu braku szacunku dla bardziej subiektywnych i jakościo­wych danych.

W ostatnich latach pojawiły się w obrębie psychologii ruchy mające na ce­lu rozwiązanie tego problemu. Wydany w 1995 roku ?The Psychologist” sku­pił się na kwestii badań jakościowych w psychologii i nad możliwościami ich rozwoju, jednak w wielu książkach psychologicznych nadal brakuje wzmianki na temat tego rodzaju badań. W jaki sposób psycholodzy próbują teraz uchwy­cić to, co subiektywne? Jak wspominaliśmy, w pancerzu naukowego podejścia psychologów istniała szczelina w postaci badań idiograficznych – rozwiązywa­nia wyjątkowych problemów pojedynczych osób, wobec których stosowano analizę przypadku. Musimy jednak uczyć się od innych dyscyplin, takich jak socjologia i antropologia. Na przykład analiza wypowiedzi jest metodą, któ­ra bada, w jaki sposób język kształtuje nasze rozumienie rzeczywistości spo­łecznej, przez sprawdzanie lingwistycznej zawartości, struktury i budowy wy­powiedzi. Analiza werbalnego protokołu jest innym sposobem badania subiektywnych danych. Służy ona do wyciągania wniosków na temat proce­sów myślowych. Uczestnicy takich badań powinni wyrazić swoje myśli, ale po­wstrzymać się od wnioskowania na temat wywołujących je procesów – to na­leży do osób prowadzących badania. To tylko niektóre sposoby badania danych o charakterze jakościowym.

Tradycyjne podejście w psychologii, z naciskiem na metody eksperymentalne, nie jest niewłaściwe, jednak powinno być widziane jako ważny aspekt w szerokim zbiorze różnych metod psychologicznych. Przyszłość psychologii leży w osiąganiu równowagi pomiędzy ?obiektywizmem” a ?subiektywizmem” oraz w opracowy­waniu i doskonaleniu jakościowego podejścia i związanych z nim metod.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.